Yenidoğan İşitme Taraması Rehberi

Yenidoğan işitme taraması, bebeklerin işitme kaybını doğumdan kısa bir süre sonra tespit etmek için uygulanan odyolojik bir tarama testidir. Bu erken tanı testi, OAE (Otoakustik Emisyonlar) ve ABR (İşitsel Beyin Sapı Cevabı) gibi objektif yöntemlerle yapılır. Erken teşhis ve müdahale, işitme kaybının bebeğinizin konuşma gelişimi, dil öğrenmesi ve sosyal gelişimi üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek için hayati öneme sahiptir.

Erken Teşhis Neden Önemlidir?

İşitme kaybı, her 1000 bebekten 1 ila 3’ünde görülen yaygın bir doğum kusurudur. Eğer işitme
kaybı erken dönemde (özellikle 6 aydan önce) tespit edilip işitme desteği ile tedavi edilirse, bu
çocukların dil gelişimleri normale yakın seyreder. Ancak erken teşhis ve müdahale yapılmazsa,
çocukların dil, konuşma, sosyal ve bilişsel yeteneklerinin gelişimi zarar görür ve ileride okul ve
sosyal hayata uyumları ciddi şekilde engellenir.

Yenidoğan İşitme Taraması Ne Zaman Yapılmalı? Neden Önemlidir?

İşitme kaybı, doğumda en sık görülen durumlardan biridir. İşitme taraması, bebeklerin işitme
kaybı riskini çok erken bir aşamada belirlememizi sağlar. İşitme taraması, genellikle doğumdan
sonraki ilk 24-48 saat içinde, bebek hastaneden taburcu olmadan önce yapılır. Bu testi kaçıran
bebekler, en geç ilk 1 ay içinde tamamlamalıdır.

• Erken Teşhis: Bebeğinizdeki olası bir işitme kaybının ilk 3 ay içinde tespit edilmesi
  hedeflenir.
• Erken Müdahale: Teşhisin ardından müdahalenin en geç 6. ayda başlaması, bebeğin
  normal dil gelişimini yakalaması için kritik rol oynar.
• Gelişimi Destekleme: Erken müdahale, çocuğunuzun konuşma ve dil becerilerini
  yaşıtları düzeyinde geliştirmesine yardımcı olur, okul başarısını ve sosyal ilişkilerini
  olumlu etkiler.

Yenidoğan İşitme Taraması Nasıl Uygulanır?

Evrensel yenidoğan işitme taramasında Otoakustik Emisyonlar (OAE) ve İşitsel Beyin Sapı
Cevabı (ABR) testleri yaygın olarak kullanılır. Bu testlerin otomatik versiyonları bulunur ve her
ikisi de non-invazivdir (“Geçti-Kaldı” sistemiyle çalışır).

OAE Testi (Otoakustik Emisyonlar) Nedir? Avantaj ve Sınırlamaları

OAE, iç kulakta (koklea) bulunan dış tüy hücreleri tarafından üretilen düşük şiddetli seslerin kaydedilmesi esasına dayanır. Ayrıca, hızlı ve ucuz bir prosedür olduğu için tarama programlarında tercih edilir. Ancak, OAE testinde hatalı sonuçlar alınabilir:
Yanlış Pozitif Cevap: Orta kulaktaki geçici sıvı veya test ortamındaki gürültü nedeniyle, iyi
duyan bir bebek hatalı olarak işitme sorunu varmış gibi görünebilir.
Yanlış Negatif Cevap: İşitsel nöropati spektrum bozukluğu (ANSD) varlığında, test “Geçti”
sonuç verse bile bebekte ciddi işitme güçlüğü olabilir.

Otomatik ABR (A-ABR):

ABR, periferik işitme sistemi, sekizinci sinir ve beyin sapı işitsel yolun durumunu yansıtır.
Taramanın yanı sıra tanısal olarak da işitme kaybı türünü ve işitme eşiklerini belirlemede
kullanılır.
Bebeğin test süresince uyuması ve hareketsiz olması test sonuçlarının güvenilirliğini
arttırmaktadır. Tarama testinde “Geçti” sayılması için sonuçların her iki kulakta da “Geçti”
olarak elde edilmesi gerekir.
Her iki tarama prosedürünün kullanılması hem hafif derecede işitme kaybını
atlamamak hem de nöral işitme kaybını tespit etmek açısından daha güvenli bir
yaklaşımdır.

Test Sonucu Ne Anlama Geliyor?

Tarama Başarılı (GEÇTİ):

Bu, bebeğin tarama anında işitme duyusunun büyük olasılıkla normal olduğu anlamına gelir.
Yine de işitme kaybı sonradan da ortaya çıkabileceği için dil gelişimi yakından takip etmeye
devam edilmelidir.

Tarama Başarısız (KALDI / Yönlendirildi):

Bu sonuç, bebeğin mutlaka işitme kaybı olduğu anlamına gelmez. Bazen kulak kanalındaki
sıvı, ses veya bebeğin hareket etmesi sonucu test başarısız olabilir. Odyologlar, bir sonraki
adım olan detaylı işitme testi için yönlendirecektir. Bu testler, işitme kaybının varlığını
kesinleştirmek ve derecesini belirlemek için bir odyolog tarafından yapılır.

Odyolojik Değerlendirme:

Yenidoğan işitme taramasında geçemeyen veya işitme kaybı şüphesiyle ileri
değerlendirmeye sevk edilen bebeklerin ailelerinden kapsamlı bir vaka hikayesi alınması
gerekmektedir. Vaka hikayesi alınırken risk faktörleri dikkate alınmalıdır. Sağlık Bakanlığı’nın
belirlediği “Güncel Yenidoğan İşitme Kaybı Risk Faktörleri” aşağıdaki tabloda sunulmuştur.

Yenidoğan işitme taramasının ardından ya da işitme kaybından şüphe edildiğinde bebeğin kapsamlı bir odyolojik incelemeden geçirilmesi gerekir. İşitme kaybının kesinleştirilmesi için değerlendirme süreci, elektrofizyolojik (objektif) ve davranışsal (subjektif) yöntemleri içeren uygun odyolojik test bataryalarını kapsamalıdır.

Ülkemizde Yenidoğan İşitme Tarama Programı

Türkiye’deki yenidoğan işitme taraması programları, 1994 yılındaMarmara Üniversitesi Odyoloji Bilim Dalı’nda başlamıştır. Bu tarama programını 1998 yılında Hacettepe Üniversitesi takip etmiştir.

2000 yılında Ankara Zübeyde Hanım Doğum Hastanesi’nde pilot uygulama başlatıldı. Nihayetinde, program 2008 yılında 81 ilde “Ulusal Yenidoğan İşitme Taraması Programı” adını alarak yaygınlaştırıldı ve tüm Türkiye’de uygulanmaya devam etmektedir. Ulusal Yenidoğan İşitme Taraması Programı, iki ana merkez türü üzerinden yürütülmektedir:

1.Birinci Basamak Merkezler (Tarama Merkezleri)

Doğum yapılan tüm hastaneler birinci basamak merkezler olarak tanımlanır. Bu merkezlerde doğan bebeklere ilk işitme taraması belli protokollere göre uygulanır.

2. Referans Merkezleri (Tanı ve Tedavi Merkezleri)

Tarama testlerinden “kalan” bebeklerin sevk edildiği odyoloji üniteleridir. Bu merkezler, kesin tanıyı koyar, işitme cihazı uygular ve eğitim/rehabilitasyon hizmetleri verir.

Sağlık Bakanlığı tarafından sunulan tarama akış şeması tabloda sunulmuştur.

Sonuç

Yenidoğan işitme taraması, bebeğin sağlıklı gelişimi için kritik bir adımdır. Erken tanı sayesinde işitme kaybı erken dönemde tespit edilir ve gerekli müdahale süreci başlatılabilir. Bu süreç, çocuğun dil, konuşma ve sosyal gelişimini destekler, eğitim ve yaşam başarısını olumlu yönde etkiler. Taramayı zamanında yaptırmak ve gelişimi yakından takip etmek, bebeğinizin sağlıklı bir geleceğe güvenle adım atmasını sağlar.